Mając na celu ochronę zastanych na miejscu roślin i zwierząt oraz przybliżenie ich Państwu, wytyczyliśmy na naszym terenie ścieżkę przyrodniczą. Wybierając rośliny do oznaczenia gatunku i opisu kierowaliśmy się chęcią przybliżenia zwiedzającym gatunków karpackich ale uwzględniliśmy też kilka udomowionych drzew i krzewów.
Znaczna część opisanych roślin występowała w tym miejscu naturalnie, a część z nich dosadziliśmy. Większość gatunków jest prawnie chroniona. Ścieżka zaczyna się pod altaną, a kończy na górce stanowiskiem olszy zielonej.
Niektóre z roślin, które znajdą Państwo podczas spaceru ścieżką występują w Bieszczadach dość powszechnie, inne z nich są przyrodniczą rzadkością.
Największą ozdobą jest krajowa orchidea - storczyk podkolan biały, który rośnie w zagajniku brzozowym nad stawem, a także krzew kłokoczka południowa – roślina wykorzystywana w dawnych obrzędach, uznawana za magiczną i przynosząca szczęście. Bieszczady to najdalszy, północny zasięg jej występowania.
Na terenie „Bukowego Dworu” rosną wszystkie wczesnowiosenne kwiaty - w tym chroniona śnieżyca wiosenna i śnieżyczka przebiśnieg , a także pięć gatunków paproci, kwitnące latem rośliny zielne i drzewa karpackie oraz udomowione gatunki azjatyckie i śródziemnomorskie : morwa biała i orzech włoski.
W stawie żyją chronione płazy: kumak górski, traszka karpacka i górska. Dwa pierwsze gatunki wpisane są na listę Natura 2000 jako ważne dla całej Unii Europejskiej. Przy sprzyjającej pogodzie w okolicy stawu spotkać można gady: zaskrońca, padalca, jaszczurkę zwinkę i żyworodną oraz wiele gatunków ptaków.
Oznaczyliśmy też wszystkie pozostałe gatunki drzew i krzewów, które rosną na naszej posesji.
ścieżkę przyrodniczą opracowano pod opieką merytoryczną mgr inż. Zbigniewa Styczyńskiego.
Tym z Państwa którzy są zainteresowani pogłębieniem wiedzy służymy stosowną pomocą.
Bieszczady to wschodnia część Karpat Zachodnich i obszar o wysokiej różnorodności biologicznej.
Dla zachowania wysokich walorów przyrodniczych wprowadzono tu wszystkie formy prawnej
ochrony przyrody w Polsce (pomniki przyrody, rezerwaty, parki krajobrazowe i narodowe), a także
europejski obszar sieci Natura 2000 o nazwie PLC180001 Bieszczady. Ten ostatni utworzono
zarówno dla ochrony ptaków (Obszar Specjalnej Ochrony Ptaków), jak i dla ochrony siedlisk
roślinnych (Specjalny Obszar Ochrony Siedlisk). Utworzenie obszaru sieci Natuta 2000 oznacza, że
miejscowa przyroda ma walory cenne w skali całej Europy, a sieć tych obszarów tworzy
ekologiczny, zdrowy i urozmaicony biologicznie kręgosłup kontynentu.
W Bieszczadach występuje około 1100 gatunków roślin naczyniowych i około 1000 gatunków
mszaków. Pośród nich jest wiele rzadkich i zagrożonych gatunków, a także kilka gatunków
endemicznych, czyli takich, które występują jedynie na obszarze wschodniej części Karpat. Do
unikatowych w skali europejskiej należą zbiorowiska leśne, a szczególnie buczyna karpacka,
mieszane lasy nazywane jaworzynami oraz zbiorowiska połoninowe.
Szczytowe partie gór (powyżej 1150 m n.p.m.) porośnięte są przez łany traw i borówczysk, które
tworzą z innymi, nieleśnymi zbiorowiskami, charakterystyczne dla Bieszcadów i unikatowe w
Polsce - połoniny. Poniżej połonin występują zarośla olchy kosej, które przechodzą w lasy
reglowe z przewagą buczyn. Poniżej piętra lasów leżą rozległe doliny, niegdyś użytkowane
rolniczo, a obecnie zarastane przez olchę szarą w procesie tzw. naturalnej sukcesji leśnej.
Bukowy Dwór, położony po północnej stronie przełęczy Żłobek we wsi Rabe jest interesującym
miejscem gdzie znaleźć można zarówno dobrze zachowane elementy flory miejscowej, jak i
tworzoną od kilku lat kolekcję roślin karpackich. Kolekcja ta jest sukcesywnie urządzana i
opisywana jako florystyczna ścieżka spacerowa, dostępna nie tylko dla gości Bukowego Dworu, dla
której zwiedzania nie są potrzebne specjalne umiejętności czy strój.
Kilka z rosnących na florystycznej ścieżce Bukowego Dworu gatunków roślin, należy do
karpackiego kanonu i zobaczenie ich i późniejsze rozpoznawanie podczas wycieczek w góry,
znacznie wzbogaca eksplorację Bieszczadów.
Do takich gatunków należy bez wątpienia olsza zielona (Alnus viridis), zwana także olchą kosą.
Jest to krzew rosnący wysoko w górach (bardzo rzadko spotkać ją można na wys. ok. 500 m n.p.m.)
i pełniący rolę kosówki w Tatrach. Olcha kosa jest gatunkiem zasiedlającym daleką Północ Azji
(Syberia, Kamczatka) i Europy. Jedynym obszarem w Polsce gdzie można ją obserwować w swym
naturalnym miejscu występowania są Bieszczady. Jak wszystkie olchy (np. olcha szara i czarna) ma
w korze ukryte wielkie ilości garbników.
W kolekcji Bukowego Dworu znajduje się także sosna limba (Pinus cembra), występująca w
Tatrach powyżej 1000 m n.p.m. Jest to gatunek sosny o niezwykłych właściwościach cenionych od
najdawniejszych czasów. Jeszcze w latach 30-stych XX wieku na Słowacji działali znachorzy ( a
może: specjaliści od medycyny naturalnej i kosmetologii ?) zwani olejkarzami, którzy z substancji
zawartych w żywicy, drewnie, igliwiu, korze, szyszkach (nasionach zwanych orzeszkami
limbowymi) i korzeniach limby wytwarzali maści, napary, kadzidła, balsamy i olejki o wielu
zastosowaniach. Ponieważ limba aby urosnąć na jeden metr wysokości potrzebuje 30 lat życia, po
pewnym czasie okazało się, że jest gatunkiem rzadkim i uratowała się przed eksploatacją jedynie w
niedostępnych zakątkach skalnych partii Tatr. Z limbą związany jest ptak o nazwie orzechówka,
który potrafi zgromadzić w wolu do 40 orzeszków limbowych, z których większość ukrywa w
ziemi. W ten sposób, zbierając setki tysięcy drobnych nasion limby w czasie jednego sezonu, sadzi
limby w miejscach mało lub wcale niedostępnych dla ludzi.
Innym, niezwykłym gatunkiem jaki można oglądać w pobliżu Bukowego Dworu jest kłokoczka
południowa (Staphylea pinnata). Jest to spory krzew występujący w Polsce wyspowo na obszarach
górzystych i mający wiele interesujących walorów i specjalną pozycję w kulturze. Nazwa:
kłokoczka (od kłokotać) jest wskazaniem na dźwiękowe walory mieszków nasiennych kłokoczki, w
których znajdują się twarde, brązowe owoce przypominające wielkością pestki czereśni. Skupiska
wysychających mieszków poruszonych przez wiatr wydaje charakterystyczny, miły dla ucha
dźwięk. Z nasion kłokoczki wyrabiano dobrej jakości olej, ale głównie znane były jako doskonały i
piękny materiał do wyrobu ozdób (szczególnie upodobali je sobie Huculi – górale zamieszkujący
Karpaty Wschodnie) i różańców. Drewno kłokoczki, lekko zabarwione na kolor żółty, służyło do
wyrobu drobnych przedmiotów gospodarskich, ale także małych krzyżyków domowych. Kłokoczka
jest ważnym elementem kultury Słowian, ale także niektórych plemion germańskich i stanowi
niezwykle interesujący przykład na potrzebę badań etnobotanicznych.
Etnobotanika, jako dyscyplina naukowa i badawcza została zapoczątkowana ponad sto lat temu w USA i rozwija się
ostatnio także w Polsce. Bada miejsce roślin w kulturze ludzkiej i wzajemne, dynamiczne powiązania ludzi i roślin we
wszelkich ich aspektach, wykraczających daleko poza temat roślin pokarmowych czy energetycznych.
Kłokoczka, poza swymi walorami użytkowymi i konotacjami duchowymi jest także bardzo
pięknym krzewem, który jest atrakcyjnym elementem roślinnym właściwie o każdej porze roku:
poprzez piękne białe kwiaty przypominające nieco konwalie (!), ładnie ubarwioną korę i oryginalne
skupiska zielonkawych mieszków nasiennych wśród czerwonych liści jesienią.
Podobną rolę w kulturze jaką spełniała kłokoczka południowa pełniły także obecne w kolekcji
Bukowego Dworu: bez czarny (Sambucus nigra), lilak (Siringa vulgaris), kalina koralowa
(Viburnum opulus), czeremcha (Padus avium), leszczyna (Corylus avellana), wawrzynek
wilczełyko ( Daphne mezereum), dzika róża (Rosa canina) albo jałowiec zwyczajny (Juniperus
communis).
Gatunki te kryją wiele tajemnic, właściwości znanych w dawnych czasach i niespodzianek
botanicznych. Wystarczy wspomnieć, że bez czarny jest prawdziwym bzem (w sensie
botanicznym), a lilak zwany powszechnie bzem... nie ma nic wspólnego z bzami! Kalina koralowa i
dzika róża zbierana była po pierwszych przymrozkach gdyż działanie mrozu zmienia smak jej
owoców na bardziej słodki i aromatyczny... Czeremcha daje owoce, które w dawnych czasach
służyły do wyrobu mąki „strategicznej”, pozwalającej zwyciężać w długich kampaniach
wojennych. Zmielone owoce czeremchy przeciwdziałają pleśnieniu mąki i worki z tak zaprawioną
mąką dłużej służyły jako zapas aprowizacyjny niż zwykła mąka przeciwnika! Leszczyna jest
jednym z najbardziej szanowanych roślin w starej kulturze Celtów i według wierzeń europejskich
pasterzy chroni przed uderzeniem piorunów. Owoce jałowca poza świetnym działaniem na poprawę
trawienia i problemy z żołądkiem były podstawowym składnikiem magicznych kadzideł, a
wawrzynek, jako silnie trująca roślina, był niegdyś podstawowym atrybutem czarownic, ale dzisiaj
ciągle warto szukać jego wonnych i pięknych kwiatów wczesną wiosną, zakwita bowiem przed
rozwinięciem liści i często kwitnące okazy wilczego łyka stoją w śniegu.
Na florystycznej ścieżce Bukowego Dworu spotkać można wiele innych roślin, w tym drobnych,
zielnych gatunków i tworzą one tzw. botaniczne aspekty, inne o każdej porze roku. Szczególnie
bogaty jest aspekt wiosenny, który rozwija się tu od końca kwietnia, ale pięknie wygląda przez
cały maj. Aspekt ten budują rośliny kwitnące na biało, żółto i różowo: przebiśniegi, śnieżyce,
cebulice, pierwiosnki, czosnek niedźwiedzi, knieć błotna (kaczeńce), ziarnopłony, oraz miodunki.
W lecie spotkać tu można wspaniałą lilię złotogłów ( Lilium martagon), a także całą łąkę jednego z
najbardziej czarodziejskich ziół Karpat czyli dziurawca zwyczajnego (Hypericum perfortum) oraz
skupiska kilku gatunków goryczek (Gentiana sp.) i kilka gatunków paproci, a pośród nich
niezwykle ciekawą paproć języcznik zwyczajny ( Phyllitis scolopendrium). Bardzo interesujący
jest ładnie kwitnący od lata do późnej jesieni wilczomlecz karpacki (Euphorbia carpatica).
Dla koneserów orchidei czekają karpackie storczyki – podkolan biały, gółka, kruszczyk, kukawka
i inne. W zbiornikach wodnych mieszkają traszki i kumaki, a wokół nich znaleźć można okazałe,
dzikie irysy: syberyjskie i żółte.
Na florystycznym szlaku spacerowym napotkać można jeszcze kilkadziesiąt innych gatunków
roślin, których stale przybywa w karpackiej kolekcji Bukowego Dworu. Najlepiej zatem jest
wybrać się na wolną przechadzkę i smakować kształty, kolory, zapachy i tajemnice roślin.
Rozpoznanie gatunków ułatwią opisy jakie napotkać można w terenie, a dla pragnących zgłębić
mniej znane aspekty etnobotaniczne roślin Karpat polecamy biblioteczkę dostępną dla gości
Bukowego Dworu, a pośród niej Zielnik podróżny. Rośliny w tradycji Karpat i Bałkanów pióra
przyrodnika i ekologa Marka Styczyńskiego.